FOREST

Od dziecka wyszywałam....

2011-12-06T07:20:00.000-08:00

Pani Alicja wychowała się w Werpolu. Obecnie mieszka w Siemiatyczach. Wyszywanki pani Alicji zyskały uznanie wśród baciuszków z okolicznych cerkwi, gdzie wiszą jej prace. Rozmowa o życiu, wyszywaniu i wierze...

Anna: Pani Alicjo kiedy nauczyła się Pani wyszywać?

Alicja: Kiedyś to mam głównie tkała, haftowała. My jako dzieci nie mieliśmy takiego przymusu. Każdy robił to, do czego miał talent. Ja zajęłam się wyszywaniem późno, jak już byłam mężatką. Zaczynałam od wyszywania krzyżykowego. Wtedy nie było wzorów takich jak teraz, że nie musisz liczyć oczek. Musiałam sama stworzyć wzór, policzyć oczka i szyłam na wyczucie. Teraz jest łatwiej. Można kupić gotowe, rozrysowane oczka, ale ja i tak wolę mieć wzór i sama nałożyć go na płutno.

Jaką rolę w pani życiu spełnia obecnie wyszywanie, a jaką spełniało kiedyś jak była pani dzieckiem i obserwowała tkającą matkę?

Kiedyś nie myślałam, że będę wyszywała. W ogóle mnie to nie interesowało, więc nie szyłam. Teraz jest to moje hobby. Czasem spędzam przy wyszywaniu kilka godzin wieczorem. Dlatego wykonanie niektórych prac zajmuje mi nawet kilka miesięcy.

Czy sprzedaje pani swoje prace?

Nie. Wie pani, tutaj nikt nie ma pieniędzy na takie wydatki. To nie kosztuje tyle ile zwykła bluzka, bo kosztowało mnie to kilka tygodni pracy, więc jak to policzyć. Zostawiam te prace na prezenty...

Czy pani znajomi wiedzą, ze pani haftuje?

Niektórzy tak, ci których obdarowałam. Ale wie pani jak jest dzisiaj. Kiedyś było inaczej- nie było telewizji, więc wszyscy spotykali się razem po szkole u kogoś, albo przesiadywało się na ławce przed płotem (uśmiech) A teraz każdy siedzi we własnych czterech ścianach, sąsiedzi się nie znają. Uważam, że jest to duża wada.

Czy pamięta pani Werpol z czasów dziecięctwa?

Trochę, ale nie dokładnie. Było wtedy dużo dzieci i było wesoło... pomagało się rodzicom. Nie było tak jak dzisiaj, że wszystko jest, można wyrzucić, bo zaraz można kupić nowe. Wszystko się szanowało.Butelki po oranżadzie zbierało się, by je później sprzedać i kupić sobie coś innego. Niczego się nie wyrzucało, zbierało się odkładało...taki recykling. A jak zarobiło się trochę grosza to oddawało się matce, tak by móc powiedzieć, że samemu zarobiło się na chleb. A teraz jak młodzi zarobią, to nawet nie pomyślą o rodzicach. Ale to inne czasy i na pewno mają inne problemy. My w szkole to na drewnianych liczydłach liczyliśmy... (uśmiech)

A jak kiedyś podchodziło się do wiary?

Wiara to była ważna rzecz. Z resztą dla większości ludzi z mojego pokolenia wciąż jest. Teraz te cerkwie są inne, zwyczaje trochę się zmieniają. Wystarczy spojrzeć na współczesny ubiór. Kiedyś nawet mała dziewczynka musiała mieć w cerkwi chustkę na głowie, a teraz dorosłe panny przychodzą w krótkich spódniczkach do cerkwi. Ostatnio byłam na Ukrainie. Tam dopiero widać wiarę na ulicach. Wszyscy wierzą, ale tam też jest wiele cudów.

Dlaczego wyszywa pani także katolickie wizerunki świętych?

Wyszywam różne wizerunki Matki Boskiej. Przecież to ta sama Maryja, tylko w innej formie. Wyszyłam też Jana Pawła II i obecnego papieża, ale tego pierwszego już oddałam.

Dziękuję za rozmowę i życzę powodzenia :)

HISTORIA ŚWIĘTEJ GÓRY GRABARKI- Sanktuarium prawosławnego

2011-12-04T04:12:00.000-08:00

kapliczki NA-, W- , PRZY- DRZEWACH

2011-12-04T04:07:00.000-08:00

DRZEWO- niegdyś axis mundi plemion słowiańskich przejęło też ważną rolę w religii chrześcijańskiej. Wiele drzew jest symbolem świętych lub świąt, np. Drzewo krzyża, gałązka palmowa. Wiele drzew, zazwyczaj Lipa jest drzewem, na którym często objawiała się Matka Boska. Nie dziwi nas zatem krzyż postawiony przy drzewie, kapliczka zawieszona na jego pniu, czy też posążek MB umieszczony w pniu.

Lipa jest też ważnym składnikiem wielu wyciągów lekarskich I często wykorzystywana w medycynie ludowej. Lipa jak wiadomo posiada właściwości przeciwzapalne i rozgrzewające.

Studzienki ze ŚWIĘTĄ WODĄ przy cerkwiach na Podlasiu

2011-12-04T03:38:00.000-08:00

Stare cerkwie na Podlasiu powstały w pobliżu źródeł wody, która według wierzących posiada specyficzne właściwości: ulecza, oczyszcza z grzechów, uświęca. Źródło jest podkreślone przez małe zabudowy w kształcie studzienek z pompą, przy których zawsze stoją kubki. Czasami jest też lejek, by nie marnować cennych kropli...

Przy cerkwiach: na Grabarce, w Werpolu i Tokarach stoją niebieskie studzienki. Czasem przy studzience widnieje ikona Matki Boskiej lub Chrystusa. Na drodze do Moszczony Królewskiej znajduje się jeszcze jedno źródełko, które uchodzi według okolicznych mieszkańców za święte. Święta woda jest często wykorzystywana w praktykach lekarskich lokalnych znachorek.

na górze GRABARCE

2011-12-03T12:06:00.000-08:00

- najpierw ten dziadek z Hajnówki kazał chorej kobiecie obmyć się 7 chusteczkami, zostawić te chusteczki w strumieniu, obejść cerkiew trzy razy na kolanach, postawić 7 świeczek i z ostatnią modlić się do jej wypalenia. później ona pojechała do tego doktora w Warszawie i on był zdziwiony, że jest zdrowa

Święta Góra Grabarka jest sanktuarium prawosławnym, do którego co roku przyjeżdżają pielgrzymi, by obmyć się w świętym strumieniu, oczyścić z grzechów, pomodlić się o zdrowie. Każdy ma swój własny przepis na zastosowanie świętej wody: jedni chodzą stopami w strumieniu, inni piją tę wodę codziennie, inni obmywają w nim swoje dzieci.

Na świętej górze ludzie co roku przywożą wiele 'krzyży zamawiających'. Stawiają je pośród drzew, tak, że las wydaje się być lasem krzyży. Krzyże są przeróżne: drewniane i metalowe, pomalowane i obwieszone wstążkami symbolizującymi nadzieję. Na wielu z nich wypisane są prośby przynoszących je wiernych. Podobne wstążki pojawiają się na krzyżach nagrobnych przy cmentarzach cerkiewnych. Wstążki mają zazwyczaj kolor czerwony lub niebieski (czyli kolory szat Chrystusa i Matki Boskiej), ale też pojawiają się różowe lub pomarańczowe.

Łemkowie z Drewna

2011-10-19T01:38:00.000-07:00

W kulturze łemkowskiej równie ważne oprócz drewnianych przyrządów kuchennych były drewniane figurki. W Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej można obejrzeć duże rzeźbione i malowane postaci przedstawiające gospodarzy. Jak również magiczne figurki dziadów i zwierząt. Interesująca wydała mi się figurka przedstawiająca osobę ze zwierzęciem na głowie. Niestety nikt nie mógł na powiedzieć, co ona oznacza. Być może jest to po prostu jakiś "przyjaciel" rodziny lub oznaka choroby....

Na Cergiewnym Szlaku

2011-10-18T20:33:00.000-07:00

12 września 2011

W końcu nadszedł wyczekiwany od kilku tygodni wyjazd. Wyjazd w Beskid Niski, do dzikiej puszczy, w której zaciszu znajdują się cerkwie i połemkowskie cmentarze. Gdzie u podnóża gór, w dolinach, ciągną się długie, zapomniane przez wszystkich wioski. Wyjazd, podczas którego miałam poznać ciekawych ludzi, rozmawiać z nimi i poznać historię.

Długą niedzielę zastąpił w końcu poniedziałkowy poranek. Świeżych bułek nie było jeszcze o 3 w nocy, o czym zapewniała pani z supermarketu pobliskiego, na szczęście o 5 już tak. Kończyłam robić kanapki, gdy Ann napisała, że zapomniała swoich w lodówce.

więcej na- Beskid Niski- dziennik wyprawy (w: strony)

BESKID NISKI- Modlitwy na Górze - trudne podejście na Cergową

2011-09-22T08:26:00.000-07:00

Istnienie sanktuariów i miejsc modlitewnych na szczytach gór lub wzniesieniach nie jest nowością. Można tu wymienić Partnenon na Akropolu ateńskim, świętą górę Grabarkę, czarownice na Łysej Górze, czy Pustelnię Jana z Dukli na Cergowej....podejście było trudne

Podobno św. Jan urodzony w Dukli w 1414 roku przed wstąpieniem do klasztoru OO. Franciszkanów w Krośnie udał się do lasu, by tam wieść pustelnicze życie. Jednak brak na to rzetelnych dowodów. Pozostała jedynie studzienka i strome podejście na górę Cergową. Resztki drewnianych starych ławek rozlatują się, a nieopodal znajduje się miejsce na ognisko. Jedynie św. Jan Paweł II, miłośnik gór, nawoływał wiernych do modlitwy pośród drzew.

- Próbowałyście wody ze studzienki?- zapytał nas okoliczny mieszkaniec

- Tak, bardzo zimna.

- To najlepsza woda. W sklepie takiej nie kupicie.

- Ale to przecież bardzo daleko...

- Nie. studzienka jest przed szczytem :)

Faktycznie studzienka jest przed szczytem. Trasa ścieżki obejmuje także ścieżkę edukacyjną. Lasy istotnie piękne, ale oznakowanie kiepskie.

Spotkaliśmy na drodze wycieczkę szkolną. Dzieciaki schodziły z kijkami. Po co im te kijki?- zastanawialiśmy się.

- Czy tędy dojdziemy na szczyt?- spytaliśmy.

- Tak, tylko podejście strome.

- Damy radę!

A po kilku metrach....

- Lila masz jakiś kijek?

- Trzymaj Ann, ja już znalazłam.

Podejście 60st., po wilgotnej ziemi dawało się we znaki. By dojść na szczyt trzeba było podpierać się na korzeniach drzew. Już teraz wiemy dlaczego górale mają kijki... :)

Na szczycie góry, który nie miał końca znaleźliśmy kilka drzew z wyrytymi słowami miłości, powykręcane drzewa i kozicę górską :)))

- Ale tu nie ma żadnego widoku. Wszystko jest zarośnięte drzewami.

...

BESKID NISKI- cywilizacja powoli wyrasta z drewna?

2011-09-22T07:25:00.000-07:00

Wiadomo, że Krosno słynie z produkcji szkła. W załączonym linku możecie przeczytać też o innych rzemiosłach, które niegdyś były bardzo popularne w okolicznych miejscowościach.

Postanowiliśmy jednak odwiedzić Cech Rzemiosł Różnych, by dowiedzieć się więcej na temat obecnego stanu rzemieślniczego w Beskidzie Niskim...

Jakich rzemiosł można się tutaj nauczyć?

sekretarka CRZR- obecnie tylko kilku, popularny jest cukiernik. Wszystko zależy od ilości chętnych.

A my myślałyśmy, że tutaj można nauczyć się obróbki szkła?

No nie. Jeśli ktoś chce się nauczyć obróbki szkła to po gimnazjum musi udać się do zakłdau na przyuczenie.

To jakich jeszcze rzemiosł można się u was nauczyć?

Na przykład szewc, krawiec...

A co się stało z nauką stolarki, albo ciesielstwa?

Nie ma teraz chętnych na te zawody. Rodzice młodych ludzi wolą ich wysłać na studia wyższe, a później mamy dużo bezrobotnych z wyższym wykształceniem....

A co się stało z przechodzeniem zakładu z ojca na syna, np. szewskiego?

Nadal się to praktykuje, ale to dotyczy głównie zakładów cukierniczych, to są firmy rodzinne.

Byłyśmy trochę rozczarowane, ale cóż...

W Bibliotece Muzeum Historycznego w Dukli odkryłyśmy niepokojące zdjęcie z napisem: KONSPIRACYJNA PRODUKCJA GRANATÓWw KROŚNIE"....?

Przed budynkiem można obejrzeć wystawę czołgów i broni wojennej. Czyżby stolarka, łyżkarstwo i wyrób gontów w Beskidzie Niskim odeszły w niepamięć w ????? :(

Podobno ostatni mistrz wyrobu gontów umarł tam w XX wieku!

Tu już nikt nie potrzebuje takich wyrobów, to tylko pamiątki- wyroby tradycyjne.- stwierdziła sprzedawczyni tradycyjnych wyrobów w Dukli.

Jednak w Dukli zobaczyliśmy stodołę, w której leżały sprzęty, stare, drewniane i ciągle używane...

Czy współczesna cywilizacja 'wyrasta' z drewna?

O leśnyn użytkowaniu w Beskidzie Niskim

2011-09-21T00:09:00.000-07:00

65% Jaśliskiego Parku Krajobrazowego, jak i Beskidu Niskiego porastają lasy, głównie z przewagą buczyny karpackiej, grądów, lipy szerokolistnej.

Do kogo należą te wszystkie lasy?

mieszkaniec Zyndranowej (38 l.): kiedyś te lasy należały do Łemków. Po akcji "Wisła" zabrało nam je Państwo Polskie.

I nie staraliście się ich odzyskać?

Udało się 1 ha odzyskać, ale dla tych wysiedlonych jest trudniej...

W 2000r. Paweł Smoleński opublikował w Magazynie Gazety Wyborczej artykuł pt.: "Łemko nie może bez lasów". Zamieścił w nim kilka świadectw dawnych mieszkańców Beskidu Niskiego.

Piotr Czuchta (ćmi klubowe, rzuci grubym słowem, potężny, brzuchaty, gęsta czupryna, ręce tak samo spracowane jak u Kaszczaka, choć nieco młodszy): - Chodził jeszcze z tatusiem, patrzył, jak lasu doglądać, 17 hektarów mieli, udziałów w gromadzkim, co go wieś kupiła od dworu, nie liczę. Jodły po niebo, buki, dąb, sosny mało. Klepał tatuś jodełki, głaskał, przemawiał: rośnij sobie, takaś piękna, prościutka. Pokazywał, gdzie należy się przecinka, jak młodym drzewkom światła dać, całe dnie tak prowadzał, nauczyłem się, gdzie wykrot, gdzie kamień. Mnie dbać o las uczyć nie trzeba. To powiedz pan, czemu oddać nie chcą?

Kaszczak: - Chodzilim boso, chrust zebrany, czyściutko, trawka aż miło. Idź pan teraz, nogi pokłujesz. Gdybym miał swoje pięć hektarów i dwa udziały w gromadzkim lesie, kupione jeszcze za dolary, co dziaduś z Ameryki przywiózł, chodziłbyś pan na boso.

Czuchta: - Tatuś opowiadał, że gdy w dziewięćsetnym budował chałupę, kupił od hrabiny Krzywińskiej pięć jodeł po pięć dolarów sztuka, swojego nie ciął, choć mielim dość. A w trzydziestym dziewiątym przyszedł do niego Żyd Oliner, co miał w Zdyni tartak. Mówi tatusiowi: sprzedaj, sąsiedzie, choćby te z suchymi czubkami. Tatuś: na co mi twoje pieniądze, wojna idzie. Żyd: dam dolarów, dam złota. Tatuś nie sprzedał, bo się lasem cieszył.

Tuż przed wysiedleniem poszli my do buka, czterech chłopów większych niż ja by go nie objęło; tatuś czuł, że trzeba się żegnać. Jeszcze jak wrócilim, górale zwozili z gór jodły, co po jednej na całą ciężarówkę brali. Drwale mówili: patrzcie, ostatnie rusinki wiozą. Dziś jodły są, ale marne jak dychawiczny dzieciak.

Maślej: - Łemkowie tak kochają lasy, że - da pan wiarę? - zapisywali się do partii, żeby tak odzyskać swoje. Do tej partii, która jest winna wszystkich łemkowskich nieszczęść.

Czuchta: - Napisali my list jako zdyński Front Jedności Narodu, nie czekali nawet na odpowiedź, i jazda do KC. W KC nie chcą przyjąć, to zagrozilim, że zrobimy konferencję na ulicy, dziennikarzy sprosimy. To wysłali nas do premiera Jaroszewicza.

Siedli my u niego w konferencyjnej, na stole mikrofony, przyjął nas premierowy sekretarz. Zawołał kobietę, która załatwiła lasy dla Bartnego. Obiecała, że i nam załatwi.

Kaszczak: - Wnet po naszej delegacji miała do Zdyni zjechać komisja. Ale wysłali pismo, że czasu nie mają, to my znów do Warszawy. Weszlim do tego samego pałacu, do kobiety, która obiecała. Ona w płacz: puknijcie się chłopy, nic nie zrobię, za te wasze lasy zwolnić mnie chcą.

Jeśli muszą coś z zachodnim lasem zrobić, niech dają zabużakom, też we wojnę wytracili wszystko. U nas każde drzewko znajome, każde ma imię, bo drzewo jak człowiek. Ja chcę moje, tam pod wierchami, gdzie niebo się chowa.

(http://www.lemko.org/gazeta/lasy.html)

Czy udało się Panu odzyskać las?

mieszkaniec Zyndranowej (83 l.)- Ja nic nie pamiętam. Tatuś się starał po wojnie. Jeździł do Warszawy i udało mu się odzyskać.

A jak wtedy dojeżdżał do Warszawy? Przecież to z 10 godzin musiało trwać?

Nie wiem. Chyba jechał PKS-em do Rzeszowa,a później wojskowym samolotem

Ja też byłem w wojsku. Nawet służyłem w Krakowie, w Pychowicach, zaraz przy bursie studenckiej, to widziałem jak studenci uczą się do późna. Ale 2,7 ha lasów udało nam się odzyskać.

Przy każdym domu na dawnej Łemkowszczyźnie widać poukładane stosy drewna...

Kupuje Pan to drewno?

były drwal z Zyndranowej: Pani, no pewno. 17 lat pracowałem w tych lasach i wtedy drzewo miałem za darmo. Wysiadł mi kręgosłup, pracowaliśmy zimą w śniegu po pas i teraz jestem na rencie.

A od kogo kupuje Pan drewno?

Od Państwówki. Ostatnio kupiłem 30m. Ale co to jest...? i drzewo drożeje. Nie stać nas.

A wy tylko drzewem palicie?

No nasz piec wszystko pali. Ale drzewo najbliżej. Wszystko na drzewie, gotujemy, grzejemy.

A czy miejscowi pracują jeszcze w lesie?

Nie. Teraz ogłaszają przetarg i ta firma, która zrobi najtaniej to zatrudniają, np. z Dukli. Kiedyś dwóch chłopaków z Zyndranowej po kursie zatrudnili to za mało pracoali i ich wyrzucili. Teraz niklt z miejscowych tam nie pracuje.

A dużo te lasy warte?

Pani...pewnie, że dużo. Około 5 mld rocznie wycinają. Ale nie patrzą jak tną. Tną wszystko, w rzędzie: buki, lipy. Nie ważne czy drzewo opałowe, czy budowlane, czy okres lęgów, czy nie- tną, by zarobić. Przykro, ale co zrobić.

A podkradacie to drzewo leżące tutaj?

A co zrobić? Leży, to wezmę i potnę sobie, bo mam maszynę i nie zauważą. Mieszkasz przy lesie, oni tną a ty nie możesz... to my mieszkamy przy tym lesie a nie oni.

To znaczy, że macie większe prawo do tego lasu, niż Państwo?

Pani, prawo nie prawo? my tu mieszkamy, to były nasze lasy. Odebrano je nam. I teraz jak mamy żyć? bez drzewa?

Anna Hackiewicz

BESKID NISKI- cmentarze pod drzewami

2011-09-18T10:30:00.000-07:00

Chciałbym wam zaprezentować część znalezisk dotyczących umieszczania cmentarzy łemkowskich w otoczeniu leśnym. Napisałam tu trochę o cmentarzach wojennych. Trzeba jednak pamiętać, że oprócz cmentarzy parafialnych i wojennych mieszczą się w Beskidzie Niskim także kirkuty Żydowskie. Jest to dopiero początek badań nad symboliką zdobień florystycznych na nagrobkach oraz umieszczeniem cmentarzy i grobów wśród drzew...

Idąc do centrum miasta Krosna mijaliśmy cmentarz utworzony około 1786 r. Wydaje się, że jest to ogromny park, w którym rosną wieloletnie drzewa, przeważnie dęby, kilka lip, buków. Cmentarz znajduje na wzgórzu, z którego rozciąga się widok na zalesione wzgórza.

Nie jest to typowy cmentarz wojenny, gdyż znalazłyśmy tam tylko kilka grobów powstańców i żołnierzy. W centralnej części nekropoli znajduje się pomnik ku czci poległych powstańców styczniowych z 1903 roku, autorstwa Andrzeja Lenika według projektu Napoleona Nawarskiego. Spoczywa tam jednak wielu zasłużonych krośnian: burmistrzowie, radni miasta i powiatu, urzędnicy, nauczyciele, lekarze, duchowni artyści, rzemieślnicy. Cmentarz powstał podobno po wydaniu zakazu, przez władze austriackie, pochówków przy kościele. Po zaborach użytkowany był do roku 1954.

Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1832 r. Jest to trójboczny, czterometrowej wysokości kamienny obelisk Karoliny i Antoniego Schayterrów.

Dlaczego większość starych cmentarzy polskich i Łemkowskich znajduje się w otoczeniu starych drzew, nie chcielibyście ich wyciąć?

mieszkaniec: Część pewnie zarosła po wysiedleniach. Już nikt nie pamięta o tych grobach więc porastają drzewami.

Ale dlaczego ich nie wycinacie?

Nie ma na to funduszy. A poza tym to zabytki, a przy wycinaniu takich ogromnych drzew mogłyby się poniszczyć.

Dlaczego na tych cmentarzach rosną przeważnie lipy albo buki?

Nie wiem. Ale pewnie dlatego, że w naszej kulturze, w kulturze słowiańskiej dęby i lipy były uważane za święte drzewa. Podobno buków nie można było wycinać, tylko obcinać ich gałęzie.

O kulcie drzew napisano także w: Mały słownik kultury dawnych Słowian, Wiedza Powszechna, Warszawa.

Odwiedziłyśmy także stare cmentarze najdłużej mieszkającej tam ludności- Łemków. Były one tak zarośnięte, że musiałam przeciskać się pomiędzy krzakami uważając, by nie nastąpić na grób. Okazało się to nie możliwe, gdyż zachowało się tylko kilka mogił, drewnianych lub metalowych krzyży, na których napisy jest trudno odczytać. Większość grobów to usypane z piachu mogiły porosłe mchem, co sprawia, że cmentarz przypomina teren pagórkowaty.

cmentarz łemkowski w Zawadce Rymanowskiej

Dlaczego te cmentarze łemkowskie są tak zarośnięte?

kościelny z Zawadki Rymanowskiej: Jak byłem małym chłopcem przyjechał tutaj taki ksiądz, co zrobił po raz pierwszy lekcje religii tam gdzie teraz jest Dom Rekolekcyjny. I on kazał nam odłożyć modlitewniki i chodzić na cmentarz i czyścić groby. Teraz na wiosnę było koszone, ale zarosło.

A dlaczego te cmentarze są umieszczone wśród drzew?

Tu wszystko było kiedyś pochowane za drzewami, bo kradli. Nawet ten kościół był zarośnięty. My to wycięliśmy z mieszkańcami, tak by nie uszkodzić kościoła.

Zapytałyśmy jak dojść do cmentarza łemkowskiego jedną z mieszkanek Zawadki Rymanowskiej?

Tam dróżką przez pola. I później zobaczą panie bramę i kilka grobów. Ale pani (nasza koleżanka) nie powinna tam iść w sandałach, po takiej trawie, jeszcze coś ugryzie.

Faktycznie chaszcze były takie, że musiałam założyć kaptur na siebie, by ścieżka przez cmentarz wyjść na pole. Mało tego ten cmentarz znajduje się na jednym ze szlaków turystycznych.

drugi cmentarz łemkowski za cerkwią z widoczną uszkodzoną bramą wejściową

Innymi cmentarzami pośród drzew są cmentarze powstańców, partyzantów, żołnierzy.

Bogdan Gocz z Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej: Kiedyś przechadzałem się po okolicznych lasach i natknąłem się na kijek z hełmem. Później okazało się, ze jest to grób. Podobny grób jest w lesie na końcu Zyndranowej, tam gdzie teraz wycinają najwięcej lasu. Obecnie poszukujemy cmentarza czołgistów przy wzgórzu, na granicy ze Słowacją. Kiedyś jak wracałem ze szkoły zobaczyłem jakiegoś partyzanta na drodze, który pytał jak dojść do Jaślisk i uciekł do lasu.

Podczas naszej wyprawy spotkaliśmy Joannę Dulembę, praktykantkę Muzeum w Zyndranowej, studentkę kulturoznawstwa na Uniwersytecie Rzeszowskim. Asia bada obecnie historię wojenną przełęczy Dukielskiej. Jest to dość trudne zadanie, gdyż większość obecnej ludność Zyndranowej i okolic są to osadnicy po '45, którzy niewiele pamiętają, a ci, co pamiętają rzadko chcą się dzielić nie miłymi wspomnieniami.

najstarszy sołtys Zyndranowej- w lasach to kiedyś mieszkały konikrady. Nie łatwo im było, tym zbójnikom.

Ale dlaczego kradli konie?

Dla pieniędzy.

Nie mogli sprzedawać drewna?

Ale jak mieli je transportować, by nie byli zauważeni. Trudno ich było złapać, ale nie dawaliśmy naszych koni.

mogiła przy cerkwi w Tylawie

Znaleźliśmy także kilka mogił łemkowskich postawionych i zachowanych wokół cerkwii, np. niektóre z mogił w Zawadce Rymanowskiej, czy przy cerkwii w Tylawie.

Czy te groby przy kościele są grobami Łemków?

kościelny z Zawadki Rymanowskiej: tak. jak remontowaliśmy kościół, to przenieśliśmy część mogił wraz ze szczątkami tam pod drzewa (iglaste).

Czy te mogiły są Łemkowskie?

żona kościelnego z Tylawy: wie pani, nie wiem, ale chyba to tylko jakieś pomniki.

Interesujący cmentarz znajduje się przy cerkwi w Olchowcu. Mianowicie znaleźliśmy tam współczesny nagrobek rodzinny z dwoma różnymi krzyżami (patrz zdjęcie poniżej)

Dlaczego tutaj jest grób rodzinny z dwoma różnymi krzyżami?

kościelny z Olchowca: bo dziecko się nie zgodziło by pochować z innym krzyżem. Tylko na napis cyrylicą wyraziło zgodę...

Niestety zagadka pochodzenia niektórych mogił łemkowskich wymaga jeszcze wyjaśnienia, podobnie jak wyjaśnienie pochodzenia elementów florystycznych, drzewopodobnych na mogiłach.

BESKID NISKI- Szlak architektury drewnianej

2011-09-11T05:53:00.001-07:00

BESKID NISKI- budowniczy wiatraków z Ropy

2011-09-11T05:49:00.000-07:00

BESKID NISKI- Łyżkarz z Nowicy

2011-09-11T05:44:00.000-07:00

ŁYŻKARZ - STEFAN ROMANYK
Mieszkaniec Nowicy - 65 lat

- Jak Pan nauczył się toczyć łyżki, od kogo?
- Od ojca, w wieku dorosłym zacząłem. Ojciec, Michał Romanyk, też był łyżkarzem.

- Ile lat robi Pan łyżki?

- 38 lat.

- Czy oprócz łyżek robi Pan coś z drewna?

- Nie.

- Czy długo trzeba uczyć się łyżkarstwa?

- Takiego, jak na tym sznurku to bardzo długo.

- A czy poza sznurkiem Pan robi łyżki?

- Na zwykłej tokarce? Tak.

- Od kiedy mieszkańcy Nowicy robią łyżki?

- Przed wojną dużo robiło.

- Ilu?

- Dużo, niektórzy i strugane robili.

- Gdzie się to sprzedawało?

- Brali przeważnie i sprzedawali na targach.

- Czy opłaciło się?

- Na owe czasy opłaciło się trochę, za to ludzie żyli.

- Co można było kupić za miesiąc toczenia łyżek? Czy to było tyle jak dzisiejsza wypłata?

- No była, była.

- Tak, jak teraz z tysiąc złotych?

- No nie bardzo. Ale dało się wyżyć, wtedy żywność była tańsza.

- Gdyby przyjechał tu ktoś z Warszawy i powiedział, że zamierza nauczyć się łyżkarstwa, jak długo musiałby się uczyć?

- To zależy, jaki zdolny.

- Czyli trzeba mieć talent. Czym się przejawia? Czy są to ręce, oczy, serce?

- Wszystko. Cierpliwość też musi być.

- Materiał?

- Jawor, buk może też być, ale już gorzej.

- Jawory jeszcze rosną w Nowicy?

- Mało.
- Gdzie się pozyskiwało drewno?
- Kiedyś przed wojną ludzie mieli lasy swoje, a teraz kupuje się w nadleśnictwie, jak jest ścinka jakaś, buka jest łatwiej kupić, bo jest go więcej.

- Czyli twarde drzewo. Jak się rozpoznaje, że buk czy jawor jest dobry na łyżki?

- No to musi być gładki, przede wszystkim sęków żeby nie było dużo.

- Mamy klocek jaworowy i co dalej? Jak długo trwało suszenie?

- Póki nie wyschnie, zależy, jaki on jest.

- Musi być poszczypany czy pocięty?

- Poszczypany musi być.

- Zabierając się do robienia łyżki trzeba mieć tokarkę sznurkową, co jeszcze?

- Trzeba mieć ryżec do wybierania tej komory, i nóż, i siekierkę.

- W sumie nie jest to chyba drogi warsztat pracy.

- Nie jest drogi tylko trudno wykonać.

- Ile jest jeszcze tokarek sznurkowych w Nowicy?

- Tu nie ma już.

- We wsi już nikt nie robi w ten sposób łyżek?

- Taką tokarką nie.
- Ktoś jeszcze umiałby?
- Może jeszcze Bazyli Michalak, ale on ma chyba 90 lat.

- On mieszka na Przysłopiu?

- On jeszcze by dał radę.

- Czyli ryżec, siekiera, tokarka, nóż, dłutko... Czy takie łyżki się upiększało?

- Nie, bo służyła do wyrabiania masła.

- Tylko i wyłącznie do tego?

- Można tą łyżką zamieszać i co innego.

- Kiedyś robiono masło w domu.

- Bardzo te łyżki się sprzedawały, trudno było narobić.

- Odbiorcami byli rolnicy, którzy hodowali krowy i sami robili masło.

- Tu nie było jakiegoś innego przychodu.

- Kupiec brał i sprzedawał po bazarach. Pewnie w Gorlicach?

- Wszędzie, w całej Polsce.

- I co, brali tak po 100 sztuk?

- Więcej, ile było.

- A teraz kupują łyżki?

- A teraz też jest popyt, ale na inne.

- Maszynowe?

- Bo na tych by nie zarobił.

- Przy tych to sama produkcja jest ciekawa.

- Że można zrobić, ale chcący zrobić, to taka ciężka praca.

- Czy są kontynuatorzy?

- Nie ma. Jeden tu chce się nauczyć, ale mówi, że w zimie.

- Miejscowy czy przyjezdny?

- On jest przyjezdny, ale buduje tu dom.

- Czyli zainteresowało go to...

- Tak, ja już mu mówiłem, żeby się uczył.

- Gdyby zorganizować jakieś warsztaty łyżkarskie, np. dla szkół. Osoby prowadzące gospodarstwa agroturystyczne nie interesują się? Nowica przecież wsią atrakcyjną turystycznie jest...

- Jest, no interesują się, ale to wszystko tak jakoś słabo.

- No a teraz jak Pan jeździ na pokazy w czasie imprez, sprzedają się łyżki?

- A tam kilka sprzedam.

- Ile trzeba drewna na jedną łyżkę?

- Trudno powiedzieć.
- Jak długo trwa zrobienie 1 łyżki?
- Nigdy nie liczyłem czasu.

- Ze 20 minut?

- Tak liczę, trzeba robić.

- Pan robi sprawnie, szybko, jest to rzemiosło niebezpieczne? Trzeba używać ostrych narzędzi...

- No to trzeba umieć trzymać nóż, jeden facet wziął nóż i od razu... Bo to ostre musi być.

- Gdzie takie narzędzia zdobyć?

- Ja nóż zrobiłem sam. No i dłuto myślę zrobić też sam, tylko materiał mi obiecał taki jeden gość, a ten ryżec to mam sprzed wojny, jeszcze od ojca.

- A dziadek robił łyżki?

- Też robił. Jeszcze kiedyś robili tutaj takie szufle.

- Czyli łopatki?

- Takie do cukru, bo kiedyś to nie było pakowanego cukru, tylko był w workach. Takie się robiło szufle ręcznie, to też ojciec robił.

- To było przed wojną czy po wojnie?

- Przed, a po wojnie jeszcze trochę, jeszcze tu do GS-u do Uścia, to pamiętam jak ludzie brali.

- Szufle robiło się na ręcznej tokarce?

- Ano nie, to było inaczej robione, to się nie toczyło, tylko strugało, wszystko ręczna robota, ale ten ryżec musiał być.

- Czy przyjąłby Pan kogoś na naukę?

- Jakby mi zapłacili to bym przyjął.

- Dużo by kosztowała nauka?

- To bym musiał się zastanowić.

- A czas, w tydzień zdolny uczeń pojmie?

- Nie.

- Potrzebny jest miesiąc?

- Ja nie robiłem jakiś czas, ale wiedziałem, z której strony się złapać, jak mnie zaprosili do Sącza, to tydzień trenowałem, żeby mi jakoś wyszło. Jak trzeba gdzieś pokazywać trzeba pracować szybko, sprawnie i tak żeby wyszła łyżka. Taki, co nigdy nie robił to w tydzień się nie nauczy. Tu trzeba mieć talent, ostre narzędzia są, można zrobić łyżkę do momentu, co wyrzyna się dołek, no i nie będzie uważał, to wyszczypie i już po łyżce.

- W Leszczynach robiono coś podobnego?

- Więcej rzeczy toczonych.

- Na tokarce sznurkowej?

- Nie, to już kieratem, koń ciągnął.
- Co robili mieszkańcy Leszczyn?
- Wałki do ciasta, tłuczki do ziemniaków i coś tam jeszcze.

- Robi ktoś tam jeszcze?

- Teraz nie mam kontaktów.

- Jak się handlowało łyżkami?

- Bezpośrednio handlem nie zajmowałem się nigdy. Na wóz konny i do plecaka brali, to przeważnie byli mieszkańcy Kunkowej i Leszczyn, mieli plecak, tragarz brali, łyżki oni też sami robili i nimi handlowali. W Nowicy głównie się robiło. Oni brali masowo, nawet końmi jechali tu za łyżkami, bo tu mieszkało dużo ludzi i wszyscy robili łyżki. Teraz też robią, ale nie tyle już. Ludziom po prostu nie bardzo opłaca się z tego utrzymać.

- Nie myślą prowadzący agroturystykę, aby zrobić pokazy wyrobu łyżek?

- Przychodzą turyści, no przychodzą, może się to rozkręci trochę, mam nadzieję.

- Teraz czysta woda i krajobraz nie wystarczy, aby ludzie przyjeżdżali...

- Byli, no pokazywałem niektórym w tamtym roku, w tym roku była grupa dzieci z Izb.

- Wycieczki szkolne przyjeżdżają?

- Nie.

- Edukacja regionalna dzieci często rozpoczyna się od razu w Krakowie. Teraz Pan jeździ na pokazy...

- W tamtym roku było kilka ludzi, w tym roku byłem na kilku pokazach w Bartnem, w Gorlicach, w Starym Sączu, w Radocynie.

- Jak ludzie oglądają Pana pracę, to co ich najbardziej interesuje?

- Jak siekierką obierać to nic, ale to toczenie, oni myślą, że naklejone jest coś na rączkę, ktoś jak nie widzi to myśli, że jest doklejona. No widział pan taką łyżkę, nie do odróżnienia jest.
Z nauczeniem kogoś to jest ciężka sprawa, nie sztuka, żeby ktoś sobie paluchy poucinał, musi być ktoś, kto ma jakieś pojęcie, kto siekierą władał, kto nie władał ten się nawet niech nie zabiera.

- Łyżkarstwo nie jest dla każdego.

- Toczyć tak, przy toczeniu to najwyżej sznurek przetnie.

- Jakby ktoś chciał się uczyć musiałby napisać oświadczenie, że ponosi odpowiedzialność...

- Ktoś sobie utnie palucha, to bardzo nieładnie wygląda. To na przykład dłubiąc dołek siekierą to można sobie zaciąć. Ja sobie zaciąłem za młodych lat, to nie jest takie proste. Jak ktoś jest bez nerwów, żeby nie miał tremy, rozluźnić się musi i pracować, na początku zrobi krzywe łyżki, one się z czasem wyprostują.To nie jest proste rzemiosło.

Wywiad przeprowadził Tomasz Zając,
http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/ludzie/romanyk

BESKID NISKI- dziegdziarz z Bielanki

2011-09-11T05:41:00.000-07:00

DZIEGCIARZ - Roman Penkala
56 lat, mieszkaniec Bielanki

- Od kogo nauczył się Pan wypalać dziegieć?
- Dziecheć umiem wypalać, bo mi ojciec pokazał, on dawno palił.

- Jak miał na imię?

- Piotr.

- A dziadek też wypalał?

- Dziadek nie wiem, bo był w Ameryce. Tam pochowany. Ojciec przywieziony był jako dziecko z Ameryki. Matka go przywiozła, dziadek zginął w kopalni, robił tam. Zginął, no i moja babka wzięła dzieci i przyjechała do Polski. Takie małe były, nie pamiętały.

- Od kiedy Pan zajmuje się wypalaniem dziegciu?

- Wypalam od niedawna, jak ojciec mi to pokazał, może było to w latach siedemdziesiątych. Ojciec też nie handlował, tylko pokazał mi. Już z tego nie było zarobku, nie było potrzebne. Po wojnie robił go jeszcze Grzegorz Feciuch, dziadek Romana.

- Jak długo trzeba się było uczyć tego zajęcia?

- Trzeba zobaczyć jak to się robi i już, parę razy wypalić, żeby do wprawy dojść. Pierwszy raz to nie wyjdzie.

- Jak to nie wyjdzie?

- Bo albo źle dołek się zrobi, albo za wysoko rurę wstawi, albo nie dołoży darni i zapali się smolówka. Ciężko znaleźć materiał, trzeba szukać, jak jest drzewo zgnite, wywalony korzeń, drzewo leżące, bo takich sucharów to nie ma, albo jak pnie się w lesie znajdzie, takie ucięte, trzeba wykopać.

- Jak długo trwa wypalanie dziegciu?

- Zależy jaki kopiec, jak jest większy to dłużej, jak jest mniejszy to krócej.

- Najmniejsza ilość drewna potrzebna do wypalenia?

- Jak się da 2 koszyki szczap, to wypalanie trwa 3, 4 godziny. Jakby był dobry materiał to litra dziegciu z tego będzie. Trzeba trafić na leżące, na ciężkie, zgnite. Jak jest klocek ciężki, sosnowy to jest smolówka. Taki wywrot, nieraz zgniły, co by rękami rozebrał, a w środku jest dobre na smolówkę. Ręcznymi piłami rżnęli pilarze, byli dobrzy w Szymbarku, piła była dwumetrowa "moja - twoja", później były motorówki dwu-osobowe "dolmary".
- Mamy smolówkę, glinę, piec, no i co jeszcze jest potrzebne, może miska?
- Na co miska? Aha, naczynie, rondelek, cokolwiek, żeby ściekało, motyka musi też być, sztychówka, rurka, glina jak na cegły, darniówka, sianem albo słomą trzeba obłożyć.

- To jest spalanie bez ognia?

- Jakby ogień był, to nic z tego by nie było.

- Zarabiali ludzie na tym?

- W Bielance to taki był zarobek, żeby przeżyć, bo to biedna wieś.

- Jak rozprowadzano towar?

- Roznoszono na plecach. Pokazywałem ci to? Austriacka miarka, którą dziecheć się nalewało. Były też takie oblewane bańki, na dziecheć. Bańki noszono na drewnianych krosnach. Roman Feciuch mówił, że w Bielance w muzeum są bańki, że po dziadku to się zachowało. Krosna kołkami były zbijane. Miarka na 1/16 była litra, tu jest coś opisane, tylko nie widzę dobrze, co cyfr jest...

- A jak to było z czarami dziegciarzy?

- Ja z opowiadań wiem, że jak przychodzili do domu, gdzie się krowa nie doiła i dziegciarze chcieli, żeby gospodarz kupił towar, wtedy czarowali. Gospodarz żalił się, że krowa mu nie doi się, mleka umniejszyło, choroby ma, mleko się ciągnie. No to szli do stajni i odczarowywali.

- Dziegciarze odczarowywali?

- Taaak. Gada, że do rogów trzeba coś zawiercieć, to tamto. A jeszcze się wypytywali. Jak w jednym domu sprzedawał to pytał o sąsiada, no to sąsiad powiedział, jaki jest tamten sąsiad. Przyszedł do tamtego, to już mu opowiadał, jak jest u niego, a ten oczy wielkie: "skąd ty to wiesz, jak tyś nie stąd!".
- Jak daleko chodzili dziegciarze handlować?
- Dziegciarze bielańscy chodzili "na górale" do Zakopanego, do przemyskiego, do tarnowskiego, tacy co na nogach.

- Zdarzało się, że pojechali końmi?

- Zdarzało się, dwóch jeździło z Bielanki wozem, końmi. Oni sami wypalali, tak jak w Łosiu, tylko tam byli bogatsze, to był taki normalny wóz, budę malutką sobie zrobił z przodu.

- I do których lat handlowano dziegciem?

- Podobno jeszcze po wojnie coś niecoś, później zanikło, już to nie szło sprzedać.

- Na co dziegieć był stosowany?

- Dawniej to na choroby skórne, albo świerzb, albo wypryski takie skórne, albo liszaje, grzybica nóg, prawdopodobnie stosowali, jak rozcieńczyli spirytusem, to i na wrzody pomogło, no i dla bydła było.
- Ja Pan myśli skąd się wzięło palenie dziegciu, kto to wymyślił ten dziegieć w Bielance?
- A skąd ja mogę wiedzieć. Skąd to się wzięło ja nie wiem, ja już panu nie powiem. Sam choć kiedy się dziwię, kto to /.../ wymyślił.

Wywiad przeprowadził: Tomasz Zając
http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/ludzie/penkala

BESKID NISKI- research- cmentarze powojenne

2011-09-11T01:01:00.000-07:00

Materiał poniższy jest fragmentem pracy magisterskiej "Sepulkralne założenia architektoniczno-przestrzenne zachodniogalicyjskich cmentarzy żołnierskich z czasów I wojny światowej w krajobrazie Beskidu Niskiego", autorem której jest Bartłomiej Tokarz

Projektanci z krakowskiego Kriegsgräberabteilung wyróżniali się wysoką kulturą artystyczną i wiedzą architektoniczną. Każdy na swój indywidualny sposób czerpał z tradycji i historii. Niektórzy bardzo dosłownie podchodzili do rozkazów, eksponując wojenne symbole czy też świadomie monumentalizowali projektowane przez siebie założenia przestrzenne. Drudzy starali się uzyskać te same efekty delikatniejszymi środkami, budując cmentarze o proporcjach zbliżonych do proporcji ludzkich, czerpiąc motywy ze słowiańszczyzny, ludowości i rodzimości. Jeszcze inni urzekali motywami zaczerpniętymi z antyku czy wrażliwością na architektoniczną stylowość ⁵⁹⁴.
Mamy więc do czynienia na wojennych cmentarzach Beskidu Niskiego z przemieszaniem stylów, różnorodnymi nawiązaniami do dawnej architektury cmentarnej i szczególnym, dziś już nie do końca czytelnym, nagromadzeniem symboliki eschatologicznej. Żołnierskie groby bodaj po raz ostatni w historii wyposażone zostały w tak niezwykły ładunek humanizmu i szacunku dla zmarłych. Spróbujmy zestawić i przypomnieć style oraz motywy artystyczne, które wykorzystywali i z których czerpali budowniczowie galicyjskich grobów w Beskidzie Niskim.
Jak już wcześniej wspomniano każdy z wojennych cmentarzy składa się z tych samych, niezmiennych elementów. Są to: pomnik centralny, wejście, ogrodzenie, pole grobowe z nagrobkami pojedynczymi i zbiorowymi.

W środku lasu budowano cmentarne mogiły. http://www.beskid-niski.pl/index.php?pos=/galeria&ID=2105

Rozmieszczenie cmentarzy podzielono na trzy Okręgi:

I- Żmigrodzki
II- Jasielski
III- Gorlicki

I Okręg cmentarny

II Okręg cmentarny

III Okręg cmentarny

BESKID NISKI - research- Łemkowie

2011-09-11T00:09:00.000-07:00

Jakiś czas temu rozmawiając z Mirosławem Stepaniuk dowiedziałam się o głębokiej tradycji Ukraińskiej na Podlasiu i w województwie Mazowieckim. Zastanawia mnie fakt migracji mniejszości ukraińskich na terenie Polski, skoro Łemkowie podkarpaccy też utożsamiają się z kulturą ukraińską.

To właśnie od przełęczy Dukielskiej po Radocynę i Wyszowatkę zamieszkiwały i zamieszkują Łemkowie. Niektórzy nazywają ich "ruskimi góralami", inni twierdzą, że pochodzą od Wołochów. Z pewnością są to plemiona koczownicze, które osiedliły się na terenach Beskidu Niskiego kilkaset lat temu. Niektóre z nich utożsamiają się z Rosją, ale najprawdopodobniej pochodzą z Ukrainy. Część organizacji Łemkowskich współpracuje, co prawda, ze stowarzyszeniami mniejszości rosyjskich, ale większa ich część z ukraińskimi organizacjami. W tej kwestii tożsamości zdania są podzielone.

Fedor Gocz w książce "Życie Łemka" napisał: Historia Rusi i Łemkowszczyzny wskazuje, że plemiona ruskie zamieszkiwały Karpaty już za czasów misjonarzy Cyryla i Metodego, którzy głosili tu wiarę chrześcijańską na 100 lat przed chrztem Rusi w 988 roku. Trudno się zatem zgodzić z historykami, którzy zgodnym chórem twierdzą, że Łemkowie to potomkowie Wołochów. Ziemie te oraz ziemie współczesnej Łemkowszczyzny do 1340 roku należały do Czerwonej Rusi….

Inwestowali oni spore pieniądze w przemysł drzewny. Tereny były wręcz wymarzone na tego rodzaju inwestycje. (Jan Gajur "Od Magury po Osławę. Podróż sentymentalna po Łemkowszczyźnie") Jak napisał w swoim artykule "Leśne życie Łemka" Edward Marszałek Łemkowie nabywali lasy od lokalnej szlachty i Żydów.Trudnili się oni wyrobem gontów, produkcją drzewa opałowego, rzeźbiarstwem. Las był źródłem pożywienia oraz budulca domostw i świętych cerkwii.

Bałucianka, czy Wólka były i są wioskami rzeźbiarskimi. Natomiast w Radocynie, Wyszowatce i Zyndranowej zajmowano się produkcją gontów i obróbką drewna pod budowę domów.

Drzewa są ważnym składnikiem krajobrazu, jednak ich istnienie w tradycyjnej kulturze ludowej należało do innego świata niż człowieczy, dlatego pojawiają się w obrzędowości we wszystkich ważniejszych momentach roku.glastymi gałązkami przybierano także wiszące na ścianie religijne obrazy.[...] zielona gałąż drzew nie poddających się zimowej śmierci, chroniąca przed istotami nie z tego świata. ("Drzewa i krzewy w pejzażu kulturowym wsi podsanockiej", Maria Jolanta Marciniak). E. Marszałek pisze także o grupowych podziękowaniach dla lasu za dobrobyt przed ścinką drzewa. Podłogi w domostwach nie były wykładane deskami, gdyż uważano to za marnotrastwo dobrobytu. Tak więc DRZEWO stało się symbolem schronienia, opieki, dobrobytu.

PROJEKT FOREST 2011/2012 RUSZA DO AKCJI !

2011-09-07T08:08:00.000-07:00

12 września rusza pierwszy projekt Sekcji Etnomedycyny Koła Naukowego Studentów Etnologii i Antropologii Kulturowej UJ. Projekt będzie obejmował 3 edycje badawcze poświęcone badaniu relacji kultura - natura.

Mamy na celu pokazanie kulturowej i duchowej wartości przyrody.

Kolejne etapy przebiegu projektu będziemy systematycznie zamieszczali na blogu. Znajdziecie tu fotografie, audycje, wywiady, filmiki oraz informacje o odwiedzanych przez nas częściach Polski.

I EDYCJA

Rola lasu w kulturze człowieka/The role of the forest in human culture

Obejmuje prace badawcze na terenie:

- Beskid Niski

- rejony Nadbużańskie

-granice Puszczy Białowieskiej

Na tej stronie będziecie mogli śledzić aktualny nabór ochotników do realizacji projektów oraz kolejne propozycje wyjazdów.

W projektach mogą brać udział studenci oraz członkowie organizacji pozarządowych zainteresowani podobną tematyką.

ZAPRASZAMY do obserwacji wyników naszych badań :)

FOREST

Od dziecka wyszywałam....

HISTORIA ŚWIĘTEJ GÓRY GRABARKI- Sanktuarium prawosławnego

kapliczki NA-, W- , PRZY- DRZEWACH

Studzienki ze ŚWIĘTĄ WODĄ przy cerkwiach na Podlasiu

na górze GRABARCE

Łemkowie z Drewna

Na Cergiewnym Szlaku

BESKID NISKI- Modlitwy na Górze - trudne podejście na Cergową

BESKID NISKI- cywilizacja powoli wyrasta z drewna?

O leśnyn użytkowaniu w Beskidzie Niskim

BESKID NISKI- cmentarze pod drzewami

BESKID NISKI- Szlak architektury drewnianej

BESKID NISKI- budowniczy wiatraków z Ropy

BESKID NISKI- Łyżkarz z Nowicy

ŁYŻKARZ - STEFAN ROMANYKMieszkaniec Nowicy - 65 lat

BESKID NISKI- dziegdziarz z Bielanki

DZIEGCIARZ - Roman Penkala 56 lat, mieszkaniec Bielanki

BESKID NISKI- research- cmentarze powojenne

BESKID NISKI - research- Łemkowie

PROJEKT FOREST 2011/2012 RUSZA DO AKCJI !

ŁYŻKARZ - STEFAN ROMANYK
Mieszkaniec Nowicy - 65 lat

DZIEGCIARZ - Roman Penkala
56 lat, mieszkaniec Bielanki